ย้อนกลับไปในวันที่ 7 ตุลาคม 2566 ในบริเวณทางใต้ของประเทศอิสราเอลได้เกิดเหตุการณ์การโจมตีของกลุ่มติดอาวุธฮามาสและกองกำลังปาเลสไตน์หลายกลุ่ม ภายใต้ชื่อ ปฏิบัติการอัล-อักซอ ฟลัด (Operation Al-Aqsa Flood) ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตกว่า 1,195 คน โดยคนไทยมีจำนวนผู้เสียชีวิตมากที่สุดในบรรดาชาวต่างชาติกว่า 42 คน จาก 71 คน และมีคนไทยอีก 28 คน ถูกจับไปเป็นตัวประกัน
ในจำนวนคนไทยที่อาศัยอยู่ในอิสราเอลในช่วงเวลาเกิดเหตุนั้นเป็นแรงงานจากโครงการความร่วมมือไทย – อิสราเอลเพื่อการจัดหางาน (Thailand-Israel Cooperation on the Placement of Workers : TIC) ข้อมูลจากกรมการจัดหางาน กรมแรงงานพบว่า แรงงานไทยเดินทางไปอิสราเอล สะสมระหว่างปี 2561-2566 จำนวน 25,962 คน (ข้อมูลสิ้นสุดเดือนสิงหาคม 2566) ซึ่งแรงงานส่วนใหญ่อยู่ในภาคการเกษตร
แต่หลังจากเกิดเหตุการณ์นี้เพียงไม่กี่วัน ในโซเชียลมีเดียได้มีความพยายามที่จะอธิบายว่ากลุ่มแรงงานไทยที่อยู่ในประเทศอิสราเอลนั้นแท้จริงแล้วคือ ‘ทหารรับจ้าง’ เกิดขึ้นมาเป็นคำอธิบาย เกิดการถกเถียงในสังคมและส่งผลต่อแรงงานที่ไทยที่เป็นผู้ได้รับผลกระทบมาที่สุดจากเหตุการณ์นี้ ถูกเหมารวมว่าพวกเขาเป็นกลุ่มทหารรับจ้าง ท่ามกลางความชุลมุนของเหตุการณ์
บทความนี้จึงจะเป็นความพยายามที่จะย้อนกลับไปดูการเกิดขึ้นของ คำอธิบายว่าแรงงานไทยเป็น ‘ทหารรับจ้าง’ ว่าเกิดขึ้นมาได้อย่างไร และใครกันที่พยายามผลักดันคำอธิบายเหล่านั้น ที่ทำให้บางคนในไทยเชื่อว่า
“แรงงานไทยไม่ใช่เหยื่อแต่เป็นการทหารรับจ้างที่ได้ค่าแรงสูงถึง 150,000 บาทต่อสัปดาห์”
จุดเริ่มต้นของเรื่องราวทั้งหมดไม่ได้เกิดขึ้นในประเทศไทย หรือแม้แต่ในอิสราเอล แต่เริ่มขึ้นที่ประเทศสเปน เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2566 หนังสือพิมพ์ El Mundo[4] ได้ตีพิมพ์บทสัมภาษณ์นาย Pedro Diaz Flores (เปโดร ดิอาซ ฟลอเรส) อดีตทหารชาวสเปนที่อ้างว่าตนเองไปทำงานเป็นทหารรับจ้างในพื้นที่ชายแดนกาซา ภายใต้ชื่อบทความที่หากแปลเป็นภาษาไทยคือ “ได้รับเงิน 3,900 ยูโรต่อสัปดาห์ : ทหารรับจ้างชาวสเปนเข้าร่วมต่อสู้กับกลุ่มฮามาสในกาซา: “พวกเขาจ่ายเงินสูงมาก พร้อมกับมีทีมและอุปกรณ์ที่ดี และที่สำคัญงานก็สบายสุด ๆ” โดยแปลมาจากชื่อในภาษาสเปนที่ใช้ชื่อว่า “Cobra “3.900 euros por semana” : Un mercenario español ayudando a combatir a Hamas en Gaza: “Pagan muy bien, buena equipación y trabajo tranquilo”
โดยเนื้อหาเต็มของบทความนี้ทางทีมผู้เขียนได้ว่าจ้างคุณภูริ สันติกาญจน์ ให้มีการแปลจากภาษาสเปนเป็นภาษาไทย โดยสามารถอ่านเนื้อหาต้นฉบับภาษาไทยได้จาก ลิงก์นี้
และในบทความขนาดประมาณ 1,340 คำนี้คือการสัมภาษณ์ที่เน้นไปที่ประสบการณ์ของเปโดร ในฐานะทหารรับจ้างภายใต้กองทัพอิสราเอล เปโดรได้บอกเล่าถึงเนื้อหาสำคัญ ๆ หลายประการอย่างเช่น
ตัวเลขค่าตอบแทนของเขาต่อสัปดาห์ หรือ 3,900 ยูโรนี้เองคือ “เมล็ดพันธุ์” ของข่าวปลอมชิ้นอื่น ๆ ที่เติบโตขึ้นมาในภายหลัง เพราะเมื่อคำนวณเป็นเงินไทยจะได้ประมาณ 150,000 บาท ซึ่งเป็นตัวเลขชุดเดียวกับที่ปรากฏในโพสต์ของเนื้อหาหลายช่อง และจากเพจ เว็บไซต์ เว็บบล็อคในไทยในเวลาต่อมา
เพียง 2 วันหลังจากข่าวที่สเปนถูกตีพิมพ์ในวันที่ 3 พฤศจิกายน 2023 กระบวนการ “ฟอกข้อมูล” ก็เริ่มทำงานทั้งในต่างประเทศและในประเทศไทย บทสัมภาษณ์จากหนังสือพิมพ์ El Mundo ที่ตั้งอยู่ในเมืองมาดริด ประเทศสเปน ถูกนำมาใส่สีตีไข่ใหม่ผ่านหลากหลายสื่อ จากการที่ผู้เขียนได้สืบค้น เปรียบเทียบ และเรียบเรียงลำดับเวลาของเนื้อหาที่มาจากหลายสื่อ ทำให้เราพบว่าแม้จะมีการอ้างอิงแหล่งข้อมูลเดียวกันคือการสัมภาษณ์เปโดร แต่ในระหว่างทางได้มีการปรับเปลี่ยนและแต่งเติมเนื้อหาเข้าไป
โดยผู้เขียนพบว่าสามารถแบ่งออกได้เป็นอย่างน้อย 5 ขั้นตอน ที่ทำให้เกิดการผสมปนเปเนื้อหาใหม่ ๆ เข้าไป จนทำให้การสัมภาษณ์ของ ทหารสเปนเฝ้าด่าน กลายเป็น แรงงานชาวไทยไปแอบแฝงเป็นนักรบรับจ้างในอิสราเอล
หลังจากการเผยแพร่บทความต้นฉบับใน El Mundo เพียง 2 วัน สำนักข่าว Quads News[6] หรือสำนักข่าวที่มีแนวทางสนับสนุนฝั่งปาเลสไตน์ (Pro-Palestine) ก็ได้นำเอาภาพบทความต้นฉบับที่อยู่ในรูปแบบหนังสือพิมพ์และภาพประกอบของบทความ มานำเสนอในแพลตฟอร์ม X เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน 2566 เวลา 06:56 น. โดยมีเนื้อหาในโพสต์เมื่อแปลเป็นภาษาไทยได้ดังนี้
รายงานฉบับใหม่ของ El Mundo เปิดเผยว่า #อิสราเอล (#Israel) กำลังใช้ทหารรับจ้างใน #ฉนวนกาซา (#Gaza)
รายงานดังกล่าวได้สัมภาษณ์ Pedro Diaz Flores (เปโดร ดิอาซ ฟลอเรส) ทหารรับจ้างชาวสเปน ซึ่งเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวางว่ามีส่วนเกี่ยวข้องกับกลุ่มนีโอนาซี เขาเคยร่วมรบในยูเครนและเมื่อสัปดาห์ที่แล้วได้ปรากฏตัวร่วมกับทหารอิสราเอลในฉนวนกาซา
โดยเขาบอกกับสำนักพิมพ์ว่า “พวกเขาจ่ายเงินให้ผมอย่างงาม” [7]
และจากการวิเคราะห์เนื้อหาเทียบเคียงกับต้นฉบับของ El Mundo ผู้เขียนพบว่ามีเนื้อหาที่ถูกบิดเบือนไปจากต้นฉบับอยู่ 2 ส่วนคือ การเพิ่มเติมเนื้อหาว่าประเทศอิสราเอลมีการใช้ทหารรับจ้างในการรุกรานกาซา ทั้ง ๆ ในคำสัมภาษณ์นั้น Pedro Diaz Flores ได้บอกอย่างชัดเจนว่าหน้าที่ของเขาคือการทำงานในด่านตรวจที่บริเวณที่ราบสูงโกลัน ดั่งประโยคด้านล่างนี้ที่แปลมาจากต้นฉบับภาษาสเปน
ผมอยู่ที่ที่ราบสูงโกลัน (Golan Heights) ในอิสราเอล เพื่อที่จะสนับสนุน ความปลอดภัยให้กับการขนส่งอาวุธ และการเสริมกำลังให้กับทหารอิสราเอลที่อยู่ในฉนวนกาซา พวกเราไม่ได้ต่อสู้กับพวกฮามาสโดยตรง และจริง ๆ แล้วพวกเราก็ไม่ได้รู้สึกด้วยซ้ำว่าเรามีส่วนร่วมกับการรบครั้งนี้ พวกเราแค่รักษาความปลอดภัยของจุดตรวจต่าง ๆ และควบคุมการเข้าถึงแนวชายแดนของกาซาและจอร์แดนเท่านั้น
และสำหรับเนื้อหาที่ถูกเพิ่มเติมเข้ามาในส่วนที่สองคือการเติมว่าเปโดรนั้นมีส่วนเกี่ยวข้องกับกลุ่มนีโอนาซี ซึ่งขัดแย้งกับในเนื้อหาต้นฉบับที่เขาพยายามปฏิเสธ
…หลังจากนั้นก็มีการจัดตั้งแคมเปญขึ้นมาโดยใช้บอทจากประเทศรัสเซีย โดยอ้างว่าเจ้าตัวเป็นคนขายนิ้วมือดองและถูกเรียกว่านาซี เหมือนกันกับที่รัสเซียได้พูดถึงยูเครนหรือประเทศใด ๆ ก็ตามที่ป้องกันการโจมตีจากรัสเซีย “ผมรู้สึกเหมือนอยู่ในโลกเสมือนจริง” เขากล่าว และหลังจากนั้นเขาก็พูดติดตลกหรือแซวตัวเองว่า เขาคือ The Finger Picker (นักเก็บนิ้ว) ให้กับคนที่แต่งเรื่องว่าเขาตาย
โดยในเนื้อหาข่าวได้บอกเล่าถึงเหตุการณ์ที่ประเทศรัสเซียมีการใช้ปฏิบัติการทางข่าวสารในการสร้างภาพลักษณ์ของเปโดรให้เป็นคนที่ฝักไฝ่ในอุดมการณ์ของพรรคนาซี ซึ่งจะเห็นว่าในบทความเป็นการอธิบายว่านาซีเป็นเรื่องที่ถูกใส่ร้ายอย่างชัดเจน แต่เมื่อเปรียบเทียบกับเนื้อหาที่อยู่ในโพสต์ของ Quds News กลับกลายเป็นการนำเอาข่าวลือที่ถูกอธิบายแล้วในบทความต้นฉบับกลับมาใช้อีกรอบ ซึ่งอาจจะตีความได้ว่าทำให้ผู้อ่านเห็นถึงความย้อนแย้งของกองทัพอิสราเอลที่นำเอาผู้ที่มีอุดมการณ์ตรงข้ามกันมาใช้ในการรบ
หลังจากเนื้อหาต้นฉบับได้ผ่านไปยัง Quds News และมีการบิดเบือนเนื้อหาอย่างน้อย 2 ข้อคือ 1) เปลี่ยนเปโดรจากทหารเฝ้าด่านตรวจให้เป็นทหารที่รุกรานในกาซา 2) เพิ่มคำอธิบายว่าเขาคือพวกนีโอนาซี โดยอาจจะหวังนำเอาความย้อนแย้งเรื่องการที่ชาวยิวใช้ทหารนาซีมาช่วยรบเป็นจุดสนใจเพื่อนำคนเข้ามาอ่านเนื้อหาเพิ่มเติม เพียง 1 วันหลัง Quds News เผยแพร่ทางเพจเฟสบุ๊คที่ใช้ชื่อว่า สถานการณ์ตะวันออกกลาง by ข่าวโลกที่3[8][9] ก็ได้นำเอาเนื้อหาที่คล้ายกันกันเนื้อหาที่ได้เผยแพร่ใน Quds News มาเผยแพร่ต่อ โดยได้แชร์ภาพหน้าจอของข่าวต้นฉบับและแคปชั่นภาษาไทยว่า
อิสราเอลใช้ทหารรับจ้างชาวยุโรปและเอเชียทำสงครามกับฮามาส ในฉนวนกาซา
หนังสือพิมพ์ “El Mundo” ของสเปน: อิสราเอลได้ใช้กองทัพทหารรับจ้างต่างชาติในระหว่างการปฏิบัติการภาคพื้นดินในฉนวนกาซาเพื่อแลกกับการให้การสนับสนุนทางการเงิน
เปโดร ดิอาซ ฟลอเรส นักสู้ชาวสเปนให้สัมภาษณ์กับ El Mundo: ฉันมาเพื่อเงิน พวกเขาจ่ายราคาดี มีอุปกรณ์ที่ดี และเงินเดือนรายสัปดาห์อยู่ที่ 3,900 ยูโร
ข่าวโลกที่3
หากประเมินจากเนื้อหาและเวลาในการเผยแพร่จะเห็นได้ว่าทางเพจมีการโพสต์หลัง Quds News ใน X ประมาณ 1 วัน และเนื้อหามีความสอดคล้องไปในทางเดียวกัน โดยมีการอธิบายว่าเปโดร ไปร่วมรบ “ในพื้นที่ฉนวนกาซา” แต่สิ่งที่แตกต่างคือ ทางเพจมีการเน้นย้ำเรื่องรายได้ต่อสัปดาห์คือ 3,900 ยูโร และสำหรับส่วนที่บิดเบือนที่สำคัญคือคือการใส่เนื้อหาเพิ่มเติมไปว่าประเทศอิสราเอลมีการใช้ชาวเอเชียในการรบกับกลุ่มฮามาสในพื้นที่กาซา ซึ่งเรื่องนี้ไม่เป็นความจริงเนื่องจากในบทความต้นฉบับที่บอกเพียงว่า
ในภาพถ่ายมีทหารมากมายเช่น ทหารจากฝรั่งเศส เยอรมัน แอลเบเนีย และนาวิกโยธินจากอเมริกา หรือกองกำลังพิเศษที่พวกเขาได้ผ่านภารกิจที่อิรัก
จากประโยคข้างต้นจะเห็นได้ว่าทางต้นฉบับเนื้อหาจาก El Mundo ที่สัมภาษณ์เปโดรไม่ได้มีการระบุไว้เลยว่ามีทหารรับจ้างจากเอเชีย และจากการค้นหาและเรียบเรียงข้อมูลทำให้พบว่าทางเพจสถานการณ์ตะวันออกกลาง by ข่าวโลกที่ 3 คือเพจแรกที่มีการนำเอาชาวเอเชีย เข้าไปผสมกับบทความต้นฉบับจนภายหลังได้ถูกหยิบไปใช้จากสื่ออื่น ๆ ต่อไป
ดังนั้นแล้วในขั้นตอนนี้จะพบว่า เนื้อหาที่บิดเบือนและถูกส่งต่อผ่านเพจสถานการณ์ตะวันออกกลาง by ข่าวโลกที่ 3 คือการบอกว่ามีจ้างทหารจากประเทศในภูมิภาคเอเชีย เข้าร่วมรบกับกองทัพอิสราเอลในฐานะทหารรับจ้าง
ในขั้นที่ 3 นี้คือการเดินทางของเนื้อหาจากเพจ สถานการณ์ตะวันออกกลาง by ข่าวโลกที่ 3 บนแพลตฟอร์ม Facebook สู่เพจ Explore World บนแพลตฟอร์ม Blockdit โดยทางขั้นที่แล้วผู้เขียนได้พบว่ามีการบิดเบือนว่ามีชาวเอเชียเข้ามาเป็นทหารรับจ้างแล้ว และในขั้นนี้คือจุดเริ่มต้นของการกล่าวหาแรงงานไทย
สำหรับเนื้อหาในขั้นที่ 3 นี้ที่มาจากเพจที่ใช้ชื่อว่า “Explore World” ในแพลตฟอร์ม Blockdit[10] ได้ทำให้แรงงานไทยเข้ามาเกี่ยวข้องโดยตรงเนื่องจากมีการชี้นำด้วยประโยคที่บอกว่า “แรงงานไทยไปแอบแฝงเป็นทหารรับจ้างด้วย” ทางเพจได้เผยแพร่บทความภายใต้ชื่อ “EN194 อ้าว! ถอดใจ อิสราเอล จ้างทหารรับจ้างต่างชาติซะแล้ว” [11] และจากการเปรียบเทียบเนื้อหาจากเพจ จากเพจสถานการณ์ตะวันออกกลาง by ข่าวโลกที่ 3 และเนื้อหาที่เผยแพร่ใน Explore World พบว่า มีข้อแตกต่างกันอย่างน้อย 2 ข้อที่ถูกเพิ่มเข้ามา
1) การมีอยู่ของทหารรับจ้างชาวไทย โดยบทความของ Explore World นี้ถือเป็นชิ้นแรกที่ได้กล่าวหาว่าชาวไทยมีส่วนการรบครั้งนี้ จากประโยคที่บอกว่า
…และพบทหารรับจ้างชาวไทย ส่วนน้อยนิด แอบแฝงไปด้วยวิธีการไม่แน่ชัด เป็นทหารรับจ้างในกองทัพอิสราเอลด้วย ซึ่งเป็นการทำในนามส่วนตัวไปยุ่งเกี่ยวปัญหาความแย้งสงคราม..
โดยเป็นบิดเบือนประเด็นด้วยการเพิ่มเนื้อหาใหม่เข้าไป เพื่อบอกว่าในบทสัมภาษณ์ของเปโดรนั้นเขาได้บอกว่าพบเจอทหารที่มาจากประเทศไทยที่แอบแฝงเข้ามาเป็นทหารรับจ้างกับเขาด้วย โดยคำกล่าวอ้างนี้ไม่มีอยู่เนื้อหาต้นฉบับภาษาสเปนเลย
2) เหตุผลของการจ่ายเงินค่าจ้างรายอาทิตย์ ในบทความนี้ได้มีเพิ่มเติมเหตุผลของการจ่ายเงินค่าจ้างของทหารรับจ้างเป็นรายอาทิตย์ว่าเพราะเป็นงานความเสี่ยงสูงทำให้มีโอกาสรอดน้อย โดยได้เขียนบอกไว้ว่า
ถ้ารอดชีวิตได้ครบสัปดาห์จะได้รับเงินค่าจ้างที่ 3,900 ยูโร (148,132 บาท) โดยจ่ายเงินเป็นรายสัปดาห์ เพราะโอกาสรอดชีวิตในสนามรบนานนั้นมีน้อยจึงจ่ายเป็นรายเดือนไม่ได้
ซึ่งในบทความต้นฉบับไม่ได้มีการอธิบายเรื่องเหตุผลของการจ่ายเงินค่าจ้างเป็นรายอาทิตย์เอาไว้ โดยแต่บอกเพียงว่าเปโดรนั้นทำงานเพียง 2 อาทิตย์เท่านั้น อีกทั้งยังระบุว่าเป็นงานที่ “งานก็สบายสุด ๆ” เพราะงานของเขาคือการเฝ้าด่านตรวจซึ่งขัดแย้งกับเหตุผลที่ทางผู้เขียนของ Explore World ที่พยายามจะแต่งเติมว่าเป็นงานที่มีความเสี่ยงเพราะเป็นการไปรบในสนามรบ
จากการวิเคราะห์เนื้อหาที่ถูกเพิ่มเติมเข้ามาจะทำให้เห็นได้ว่าในบทความนี้บิดเบือนข้อมูลโดยการเพิ่มเติมข้อมูลใหม่เข้าไปในบทความ โดยการเริ่มชี้นำว่า “แรงงานไทย” คือหนึ่งในกลุ่มที่มีการแอบแฝงเข้าไปเป็นทหารรับจ้างที่อยู่ภายใต้การดูแลของกองทัพอิสราเอล
หลังจากเพจ World Update ได้เผยแพร่เนื้อหาในแพลตฟอร์ม Blockdit เพียง 2 วันทางช่องยูทูปชื่อ “the critics Live” หรือชื่อเดิมที่ใช้ในขณะนั้นคือ “สถาบันทิศทางไทย”[12] ก็ได้นำเอาเนื้อหาจาก World Update มาขยายต่อในรูปแบบวีดีโอ ภายใต้ชื่อหัวข้อว่า “ทหารรับจ้างสเปน แฉออกสื่อ อิสราเอลจ้างมารบแนวหน้า มีชาติยุโรป-เอเชียด้วย” วีดีโอนี้มีความยาวประมาณ 4 นาทีและมีการเผยแพร่เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2023 โดยมีการให้เครดิตอย่างชัดเจนว่าเนื้อหามาจาก World Update ที่บริเวณคำอธิบายของคลิป
และจากการวิเคราะห์ของผู้เขียนพบว่าเนื้อหาส่วนใหญ่ของวีดีโอจะสอดคล้องกับเนื้อหาในที่ทางเพจ World Update เผยแพร่ แต่ก็มีส่วนหนึ่งที่ถูกเพิ่มเข้ามาอย่างมีนัยยะสำคัญคือการอธิบายว่าถึงโครงการ Mahal[14] ที่อาจจะเป็นที่มาของการรับสมัครแรงงานไทยเข้าสู่การเป็นทหารรับจ้างของกองทัพอิสราเอล โดยมีส่วนที่อธิบายถึงโครงการ Mahal ว่า
ทั้งนี้อิสราเอลยังมีการใช้ทหารรับจ้างในโครงการ Mahal รับชาวต่างชาติเข้าเป็นทหารรับจ้างใน กองทัพอิสราเอลนาน 18 เดือนส่งไปต่อสู้เต็มรูปแบบทำให้มีทหารรับจ้างอังกฤษหลายพันคนแต่งกายเป็นทหารอิสราเอลอยู่ในสงครามเขตกาซาแล้ว
และแม้จะไม่มีการกล่าวถึงแรงงานไทยโดยตรงในคลิปนี้แต่เลือกที่จะใช้คำว่า
มีทั้งชาวยุโรปและเอเชียที่แอบแฝงไปในคราบของผู้ใช้แรงงานเพราะอิสราเอลจ่ายราคาดี
ประโยคนี้คือจุดที่สื่อถึงแรงงานจากแถบเอเชีย (ซึ่งคนไทยเป็นกลุ่มใหญ่ที่สุดในภาคเกษตรกรรมของอิสราเอล) โดยเนื้อหาในคลิปพยายามตั้งข้อสังเกตว่า มีทหารรับจ้างปลอมตัวมาเป็นแรงงานเหล่านี้
…อิสราเอลก็อ้างว่าถูกฮามาสสังหารแรงงานต่างชาตินี่เอง จึงพบว่ามีชาวต่างชาติถูกทหารฮามาสจับกุมตัวได้
ในช่วงที่เกิดเหตุการณ์ ข่าวการจับแรงงานต่างชาติเป็นตัวประกันส่วนใหญ่เป็นแรงงานไทย ข้อความนี้จึงอาจะเป็นการพูดถึงสถานการณ์ที่คนไทยเผชิญอยู่โดยใช้คำรวม ๆ ว่า “แรงงานต่างชาติ”
…น่าสังเกตในช่วงหลัง พลเมืองบางชาติถูกสังหารและจับมากผิดปกติเพิ่มขึ้น…
คำว่า “บางชาติ” ในที่นี้ ผู้บรรยายอาจจะละไว้ในฐานที่เข้าใจสำหรับผู้ชมชาวไทย ว่าหมายถึงคนไทยที่มียอดผู้เสียชีวิตและถูกจับเป็นตัวประกันสูงเป็นอันดับต้น ๆ ของชาวต่างชาติ
โดยจะเห็นได้ว่าแม้จะไม่มีการเอ่ยถึงแรงงานไทยโดยตรง และมีความพยายามในการใช้คำเลี่ยงอย่าง “ผู้ใช้แรงงาน” “แรงงานต่างชาติ” “พลเมืองบางชาติ” โดยผู้บรรยายใช้ “คำเลี่ยง” หรือคำกว้าง ๆ ที่สื่อถึงบริบทของแรงงานต่างชาติในอิสราเอล ซึ่งในช่วงเวลานั้น (ปลายปี 2566) คนไทยได้รับผลกระทบมากที่สุด
สำหรับเนื้อหาที่มีการเพิ่มเติมเข้ามาจากวีดีโอชิ้นในที่ไม่มีอยู่ในในเนื้อหาของ World Update คือการอธิบายตัวโครงการ Mahal และอาจะมองได้ว่าถูกใช้ฐานะเป็นโครงการที่ทำให้มีการเปิดรับทหารรับจ้างต่างชาติ และแรงงานไทยเข้าไปร่วมเป็นทหารรับจ้างได้ผ่านโครงการนี้ได้นั่นเอง
บทสัมภาษณ์ของทหารสเปนได้เดินทางมาจนถึงบ้านพระอาทิตย์ในท้ายที่สุด โดยช่องในแพลตฟอร์ม Youtube ชื่อ “Sonthitalk หรือ คุยทุกเรื่องกับสนธิ” ที่คุณสนธิ ลิ้มทองกุล เป็นผู้ดำเนินรายการได้มีการบอกเล่าเนื้อหาที่คล้ายคลึงกันกับเนื้อหาที่เผยแพร่ในสถาบันทิศทางไทย และเพจ World Update ใน Blockdit โดยมีประเด็นที่คล้ายคลึงกันอย่างน้อย 6 ข้อประกอบไปด้วย
และจากแปลงเสียงเป็นข้อความของวีดีโอนี้ ทำให้ผู้เขียนพบว่าเนื้อหาใน Sonthitalk มีการเน้นย้ำถึงแรงงานไทยอยู่หลายจุดอย่าง
…ผมว่ามันผิดสังเกตนะว่าแรงงานไทยที่ว่ากันส่วนใหญ่ไปรับจ้างทำการเกษตรอิสราเอลกับเสียชีวิตเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ยกตัวอย่างในวันจันทร์ที่ผ่านมามีคนไทยเสียชีวิตเพิ่มไป 5 คน
ท่านผู้ชมรู้มั้ยว่าข่าวลือแพร่สะพัดมาสักพักแล้วฮะ ว่ามีชาวต่างชาติจำนวนหนึงซึ่งรวมถึงคนไทยด้วยเข้าไปเป็นทหารรับจ้างในอิสราเอลเพื่อรบกับกลุ่มปาเลสไตน์
ตอนนี้เนี่ยนายเปโดรเนี่ย กำลังทำการรบอยู่แนวหน้าสงครามพร้อมกับฐาน รับจ้างชาติอื่น ๆ มีทั้งยุโรปเอเชีย น่าจะเป็นประเทศไทยที่แอบแฝงในคราบผู้ใช้แรงงานเพราะว่าอิสราเอลจ่ายผลตอบแทนดี และมีการพบทหารรับจ้างไทยจำนวนหลักร้อยคนที่แอบแฝงเป็นทหารรับจ้างในกองทัพอิสราเอลด้วย
แต่ผมก็ยังเชื่อนะครับว่าคนไทยที่ไม่ยอมกลับ ทำไมไปตายเพิ่มอีกตั้ง 4-5 คน น่าที่จะอนุมานได้ว่าคนไทยพวกนี้น่าเห็นใจอยากได้เงิน เข้าไปรบเป็นทหารรับจ้าง ถ้าผ่านไปแล้ว 4 อาทิตย์อาจจะได้ 600,000 บาท หรืออาจจะได้เงิน 600,000 บาทแล้วกลับละ แต่บางคนโชคไม่ดีโดนควันหลงก็ต้องตายไปก่อน
หากเทียบเนื้อหาย้อนกลับไปยังของสถาบันทิศทางไทยและ World Update แล้วจะพบว่า Sonthitalk ถือเป็นครั้งแรกที่มีการกล่าวอ้างหรือแต่งเติมไปว่ามีการทหารรับจ้างไทยกว่า “100 คน” ที่ “แอบแฝง” เป็นทหารรับจ้างในกองทัพอิสราเอล เพราะในเนื้อหาต้นฉบับของ World Update ที่เผยแพร่ไปก่อน Sonthitalk ถึง 12 วัน กล่าวเพียงว่า “และพบทหารรับจ้างชาวไทย ส่วนน้อยนิด” และเนื้อหาจากสถานบันทิศทางไทยกล่าวว่า “แอบแฝงไปในคราบของผู้ใช้แรงงาน” ซึ่งไม่เคยมีการกล่าวถึงตัวเลขของทหารรับจ้างไทยในจำนวนหลัก 100 มาก่อน
และสิ่งที่น่ากังวลคือนอกเหนือไปจากการกล่าวอ้างจำนวนของทหารรับจ้างไทยกว่าหลักร้อยแล้ว ทาง Sonthitalk ยังได้ชี้นำว่าการที่แรงงานไทยไม่ยอมกลับในภาวะสงครามเนื่องจากต้องการได้เงินค่าจ้างจากการเป็นทหารรับจ้างจากประโยค
อนุมานได้ว่าคนไทยพวกนี้น่าเห็นใจอยากได้เงิน เข้าไปรบเป็นทหารรับจ้าง ถ้าผ่านไปแล้ว 4 อาทิตย์อาจจะได้ 600,000 บาท หรืออาจจะได้เงิน 600,000 บาทแล้วกลับละ แต่บางคนโชคไม่ดีโดนควันหลงก็ต้องตายไปก่อน
ดังนั้นเนื้อหาของ Sonthitalk ที่กล่าวถึงแรงงานไทยในอิสราเอลจึงเป็นปลายทางที่สมบูรณ์ของการฟอกข้อมูลจนกลายเป็นเรื่องเล่าชุดใหม่ว่า “ชายไทยไปเป็นทหารรับจ้างของอิสราเอลในคราบแรงงาน”
โดยหากรวบรวมและเปรียบเทียบเนื้อหาทั้งหมดและแบ่งเป็นขั้นตอน แบบง่าย ๆ จะพบว่ามีข้อเหมือนและต่างกันตามตารางด้านล่างนี้
| ลำดับ | วันที่ | ผู้เผยแพร่ | แพลตฟอร์ม | ประเทศ | สิ่งที่ถูกบิดเบือนหรือเพิ่มเติม |
| 1.ต้นทาง | 3 พ.ย. 66 | EL MUNDO | เว็บไซต์ | สเปน | ระบุชัดว่าไม่ได้รบแนวหน้าและไม่ใช่คนไทย |
| 2.เริ่มป้ายสี | 5 พ.ย. 66 | Quds News | X | ปาเลสไตน์ | เติมคำว่า “นีโอนาซี” และเปลี่ยนที่ทำงานจากด่านตรวจเป็น “ในฉนวนกาซา” |
| 3.เพิ่มชาวเอเชีย | 6 พ.ย. 66 | สถานการณ์ตะวันออกกลาง by ข่าวโลกที่3 | ไทย | ระบุว่ามีทหารรับจ้างจากเอเชีย | |
| 4.เพิ่มคนไทย | 7 พ.ย. 66 | World Update Blockdit | ไทย | เริ่มชี้นำว่า “แรงงานไทย” คือกลุ่มที่แอบแฝงไปเป็นทหารรับจ้าง | |
| 5.ตอกย้ำด้วยเงิน | 9 พ.ย. 66 | สถาบันทิศทางไทย | Facebook/Youtube | ไทย | เน้นย้ำเรื่องเงินก้อนโตเพื่อสร้างความเชื่อว่า “ที่แรงงานไทยไม่กลับเพราะเงิน” |
| 6.เพิ่มคนไทยรับจ้างรบ | 19 พ.ย. 66 | Sondhitalk | Facebook/Youtube | ไทย | ฟอกข้อมูลจนกลายเป็นเรื่องเล่าชุดใหม่ว่า “ไทยเป็นทหารรับจ้างในคราบแรงงาน” |
การเดินทางของข้อมูลจาก El Mundo ถึง Sonthitalk (คุยทุกเรื่องกับสนธิ) ใช้เวลาทั้งหมด 16 วัน และในระหว่างทางบทสัมภาษณ์ของทหารเฝ้าด่านชาวสเปนก็ถูกเปลี่ยนไปจนกลายเป็นทหารรับจ้างชาวไทย และเกิดเป็นเรื่องเล่า หรือ narrative ใหม่ โดยเนื้อหาต้นฉบับถูกแต่งเติมไปเรื่อย ๆ และถูกฟอกให้ขาวสะอาดในไทย
สิ่งที่น่าตกใจคือขณะที่สื่อในสเปนอย่าง El Confidencial[22] ได้เผยแพร่บทความชื่อว่า “จอมลวงโลกแห่งสมรภูมิ: เปิดโปง ‘ทหารรับจ้างสเปน’ ที่อ้างว่ารบในอิสราเอล แท้จริงคือตัดต่อภาพ!” ที่ได้ขุดคุ้ยจนพบความจริงว่า นายเปโดร แหล่งข่าวต้นทางที่สื่ออย่าง El Mundo สัมภาษณ์นั้น แท้จริงแล้วเป็น “จอมลวงโลกแห่งสมรภูมิ” ที่มีประวัติหลอกลวงในหลายประเทศ และยอดเงิน 3,900 ยูโร ที่เขากล่าวอ้างก็เป็นเพียงราคาคุยที่ไม่มีอยู่จริง[23] การพิสูจน์ของสื่ออย่าง El Confidencial ทำผ่านทั้งการตรวจสอบชื่อทหาร การพยายามนัดเจอในอิสราเอล จนท้ายที่สุดทางนายเปโดรก็ได้ปิดช่องทางติดต่อ และไม่สามารถติดต่อได้อีก
โดยเนื้อหาเต็มของบทความนี้ทางผู้เขียนได้ว่าจ้างให้มีการแปลจากภาษาสเปนเป็นภาษาไทย โดยสามารถอ่านเนื้อหาต้นฉบับภาษาไทยได้จาก ลิงก์นี้
โดยเผยแพร่หลังจากบทสัมภาษณ์ต้นฉบับเพียง 3 วันเท่านั้นหรือตรงกับวันที่ทางเพจ World Update ใน Blockdit ได้เผยแพร่เนื้อหานั้น แต่ความจริงที่ว่าสิ่งที่เปโดรพูดเป็นเรื่องที่พิสูจน์ไม่ได้ ก็ไม่ได้ช่วยหยุดการกระจายคำโกหกของเขาในไทยแต่อย่างใด
น่าเสียดายที่ “เครื่องซักฟอกข้อมูล” ในไทยทำงานเร็วและละเลยความจริง ข้อมูลที่ถูกฟอกแล้วได้กลายเป็นวาทกรรมโจมตีแรงงานไทยไปเรียบร้อยแล้ว โดยสร้างความเสียหายต่อภาพลักษณ์ของแรงงานที่กำลังหนีตายจากสงคราม และแม้ว่าภาพลักษณ์ที่ถูกสร้างบนข้อมูลที่บิดเบือนนี้จะเป็นเหตุการณ์เกิดขึ้นในปี 2023 และแม้จะมีความพยายามของกระทรวงต่างประเทศในการยืนยันว่าไม่มีแรงงานไทยแฝงตัวไปเป็นทหารรับจ้าง[24] แต่ความเชื่อที่เกิดจากข้อมูลบิดเบือนแบบนี้ก็ได้ถูกนำเอามาใช้ภายหลังอีกหลายครั้งในปีต่อ ๆ มาจนถึงปัจจุบัน[25][26][27][28]
ด้วยเหตุนี้เองการบิดเบือนข้อมูลจนทำให้แรงงานไทยกลายเป็นทหารรับจ้างจึง ไม่เพียงเพิ่มความเสี่ยงให้กับแรงงานไทยกว่า 65,000 คน ในปัจจุบัน แต่ยังได้ถูกใช้ในการสร้างความแตกแยกระหว่างคนในประเทศอีกด้วย
หากไล่เรียงตามไทม์ไลน์ “เครื่องซักฟอกข้อมูล” เวลา 16 วัน เปลี่ยนแปลงข่าวบทสัมภาษณ์ทหารปลอม จนถึงแรงงานไทยเป็นทหารรับจ้าง ในช่วงเหตุปะทะระหว่างประเทศอิสราเอลกับกลุ่มติดอาวุธฮามาสและกองกำลังปาเลสไตน์ ในปี 2023 นั้น ไม่ใช่มีแค่กรณีข้างต้นเท่านั้น Cofact หรือ องค์กรภาคีการแก้ปัญหาข่าวลวงประเทศไทย มีการตรวจสอบข่าวลวงหลายข่าวในโลกโซเชียลมีเดียของประเทศไทยเช่น “ตัวประกันอิสราเอลยกย่องกลุ่มฮามาส” เนื้อหาเท็จจากตะวันออกกลางลามสู่ไทย , ชาวปาเลสไตน์จ้างนักแสดง ‘แกล้งตาย-เจ็บ’ ในศึกกาซาจริงหรือ?
กุลชาดา ชัยพิพัฒน์ ที่ปรึกษาภาคีโคแฟคประเทศไทย (Cofact ) ให้ความเห็นต่อกรณีการเกิดขึ้นของข่าวปลอมในช่วงสงคราม ว่า ในสงครามข้อมูลข่าวสารและการดินรนแข่งขันของสื่อในโลกโซเชียลมีเดีย ทำให้เกิดการสื่อสารที่ผิดพลาด โดยเฉพาะกรณีที่ไม่สามารถตรวจสอบข้อมูลได้ หรือทำได้ยาก ด้วยความเร็วที่ต้องแข่งขันทำให้บางครั้งเกิดเหตุการณ์ในลักษณะนี้บ่อยในกรณีสื่อมวลชน โดยเฉพาะในช่วงที่เกิดเหตุการณ์ปะทะหรือสงคราม
สื่อไทยเคยตกเป็นเหยื่อข่าวลวงในช่วงรัสเซียบุกยูเครน และความขัดแย้งหลายพื้นที่ที่ตามมา ทำให้สื่อระวังตัวมากขึ้น อาจไม่หยิบเรื่องนี้มานำเสนอหรือเข้าไม่ถึงข้อมูล แต่จุดที่น่าสนใจตัวอย่างฟอกข่าวที่ยกมานั้น คือการเชื่อมโยงให้เห็นว่าข่าวลวงที่เกิดขึ้นไกลมากนั้น กลับมากระทบกับไทยได้อย่างไร ซึ่งพอสรุปผลกระทบออกมาแล้ว มันน่าห่วงมากเลย
“พวกคนอีสานไม่มีอันจะแดก ขี้ข้าและทาสคนยิว” นายไข่ไก่ (นามสมมุติ) แรงงานไทยในประเทศอิสราเอล ยกตัวอย่างคำดูถูกที่เกิดขึ้นในโลกโซเชียลมีเดียในทุกเแพลตฟอร์มที่มีการขยายข่าวว่าพวกเขาเป็นทหารรับจ้าง
วาทกรรมเหล่านี้ไม่ใช่ว่าจะเกิดในช่วงเหตุการณ์ปะทะปี 2023 เท่านั้น ก่อนหน้านี้ก็มีการพยายามสร้างข้อมูลเท็จ เพื่อใส่ร้ายแรงงานไทยในอิสราเอล เช่น “พวกอีสานไปช่วยยิวสร้างเมือง” วาทกรรมเหล่านั้นถูกผลิตซ้ำขึ้นมาในโซเชียลมีเดีย
ข่าวปลอมเรื่องแรงงานไทยเป็นทหารรับจ้างในอิสราเอล ส่งผลกระทบโดยตรงกับ นายไก่ไข่และแรงงานที่อยู่อิสราเอลในขณะนั้น เกิดการคอมเม้น ทักแชทมาในบัญชีโซเชียลมีเดียของแรงงานไทย จากกลุ่มอิสลามในประเทศไทยบางกลุ่ม ทั้งมีบัญชีไม่ระบุตัวตน รวมถึงแม้กระทั่งเพื่อนที่เคยรู้จักกัน
เขาทักแชทมา ค่าจ้างเป็นทหารคงแพง พูดประชดประชัน บางคนก็ไม่คุยกับเราอีกเลย … เขาเชื่อไปแล้วว่าเราเป็นทหารรับจ้าง เขามีความเชื่อว่าเรามาช่วยอิสราเอล
นายไข่ไก่ ยังได้แสดงความกังวลต่อการสร้างข่าวปลอม ที่บิดเบือนจากความเป็นจริงในเรื่องของแรงงานอิสราเอล ว่าจะส่งผลกระทบต่อถึงขั้นล่าแม่มดจากโซเชียลมีเดียสู่ชีวิตจริง
มีกลุ่มของ เต้ อาชีวะ ที่ไล่ล่าชาวยิวที่อยู่ในประเทศไทย ทั้งที่เขานำเงินเข้ามาให้ประเทศ เป็นนักท่องเที่ยวอิสราเอล ถ้าเขาผิดก็ควรว่ากันตามกฏหมาย พวกเขาใช้สิทธิอะไรไปไล่ล่าคนอื่น
ศ.ดร.จรัญ มะลูลีม นักวิชาการรัฐศาสตร์ระหว่างประเทศและอิสลามศึกษา ให้ความเกี่ยวกับสงครามข้อมูลข่าวสารว่า ในการต่างประเทศสงครามข้อมูลข่าวสาร เกิดขึ้นได้จากทุกฝ่าย ในวันที่การสื่อสารไร้พรมแดน ยิ่งเป็นสิ่งที่ควรระวัง
สิ่งสำคัญที่ต้องระวังในการรับข่าวสารคือต้องแยกแยะให้ถูกต้อง ติดตามสื่อที่น่าเชื่อถือ ไม่เหมารวมอัตลักษณ์ โดยเฉพาะประเทศที่ไม่ได้อยู่ในความขัดแย้งโดยตรงเช่นไทย ต้องค่อยระวังในเรื่องของการรับสื่อให้มาก ๆ
กุลชาดา ชัยพิพัฒน์ ที่ปรึกษาภาคีโคแฟคประเทศไทย (Cofact ) อธิบายการเกิดขึ้นของข่าวปลอมในช่วงสงครามว่า ในช่วงสงครามมีแรงจูงใจหลายอย่างที่ทำให้เกิดข่าวปลอม ทั้งเรื่องการแข่งขันเพื่อเอนเกจเม้นต์ (Engagement) และลักษณะของความแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียที่คัดเลือกคอนเท้นในความเห็นคล้าย ๆ กันในการกำหนดอัลกอริทึม (Algorithm) แสดงบนหน้าฟีดแพลตฟอร์ม ทำให้เกิดการรับข้อมูลข่าวสารด้านเดียว หรือ Echo Chamber โดยปิดกั้นข้อมูลมุมมองอื่นส่งผลต่อความเชื่อในเรื่องนั้น มองทุกอย่างเป็น ขาว-ดำ (Polarize)
สำหรับการเฝ้าระวังข่าวปลอมนั้น กุลชาดา ชัยพิพัฒน์ เสนอว่า ในขั้นตอนแรกการสื่อสารจากสำนักข่าว ระบบของบรรณาธิการ ต้องมีการตรวจสอบความถูกต้อง (Recheck) และดูความน่าเชื่อถือตรวจสอบไปที่ต้นต่อของข่าวโดยเฉพาะข่าวที่อ้างอิงจากแหล่งที่มาอื่น (Fact Check) ก่อนที่จะนำเสนอ และผู้รับสื่อเองก็ต้องเลือกดูจากสำนักข่าวที่น่าเชื่อถือ ไม่รีบตัดสินใจความจากยอดไลก์ยอดแชร์
เนื้อหาที่เผยแพร่นี้ได้รับการสนับสนุนจากองค์กร Internews ภายใต้โครงการ Indo-Pacific Media Resilience หรือ IPMR
จากผู้เสียชีวิตที่ไม่ใช่สัญชาติอิสราเอลทั้งหมด 71 คน เป็นชาวไทยถึง 42 คน นั้นหมายถึงว่ากว่า 60% คือชาวไทย อ้างอิง https://www.france24.com/en/live-news/20231215-israel-social-security-data-reveals-true-picture-of-oct-7-deaths ↑
https://www.mol.go.th/news/%e0%b8%95%e0%b8%a3%e0%b8%b5%e0%b8%99%e0%b8%b8%e0%b8%8a-%e0%b8%a1%e0%b8%ad%e0%b8%9a%e0%b8%9b%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%98%e0%b8%b2%e0%b8%99%e0%b8%97%e0%b8%b5%e0%b9%88%e0%b8%9b%e0%b8%a3%e0%b8%b6%e0%b8%81%e0%b8%a9%e0%b8%b2-%e0%b8%a3%e0%b8%b1%e0%b8%9a%e0%b8%a3%e0%b9%88%e0%b8%b2%e0%b8%87%e0%b9%81%e0%b8%a3%e0%b8%87%e0%b8%87%e0%b8%b2%e0%b8%99%e0%b9%84%e0%b8%97%e0%b8%a2%e0%b8%95%e0%b8%b1%e0%b8%a7%e0%b8%9b%e0%b8%a3%e0%b8%b0%e0%b8%81%e0%b8%b1%e0%b8%99%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b8%a2%e0%b8%aa%e0%b8%b8%e0%b8%94%e0%b8%97%e0%b9%89%e0%b8%b2%e0%b8%a2%e0%b8%88%e0%b8%b2%e0%b8%81%e0%b8%ad%e0%b8%b4%e0%b8%aa%e0%b8%a3%e0%b8%b2%e0%b9%80%e0%b8%ad%e0%b8%a5-%e0%b8%81%e0%b8%a5%e0%b8%b1%e0%b8%9a%e0%b8%aa%e0%b8%b9%e0%b9%88%e0%b8%a1%e0%b8%b2%e0%b8%95%e0%b8%b8%e0%b8%a0%e0%b8%b9%e0%b8%a1%e0%b8%b4 ↑
El Mundo (เอล มุนโด) เป็นหนังสือพิมพ์รายวันรายใหญ่ของประเทศสเปน ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี 1989 มีฐานการดำเนินงานหลักอยู่ในกรุงมาดริด ถือเป็นสื่อทรงอิทธิพลที่มีผู้อ่านมากเป็นอันดับต้น ๆ ของประเทศ ที่มีคนอ่านมากที่สุดทางออนไลน์และยอดขายกว่า 138,000 เล่มต่อวันในปี 2018 โดยหนังสือพิมพ์ฉบับนี้มีชื่อเสียงโดดเด่นในด้านข่าวสืบสวนสอบสวนและการเปิดโปงประเด็นอื้อฉาวทางการเมืองและเศรษฐกิจ ↑
แปลมาจากชื่อในภาษาสเปนที่ใช้ชื่อว่า “Cobra “3.900 euros por semana” : Un mercenario español ayudando a combatir a Hamas en Gaza: “Pagan muy bien, buena equipación y trabajo tranquilo” ↑
Quds News Network (@QudsNen): สื่ออิสระของปาเลสไตน์ที่ก่อตั้งขึ้นในปี 2011 บนแพลตฟอร์ม X (ปัจจุบันมีผู้ติดตามกว่า 618,000 คน) วางตัวเป็นเครือข่ายข่าวเยาวชนปาเลสไตน์ที่รณรงค์ด้านเสรีภาพและสิทธิมนุษยชน เนื้อหาส่วนใหญ่มักนำเสนอข่าวสาร วิดีโอ และสถานการณ์ความขัดแย้งอิสราเอล-ปาเลสไตน์ รวมถึงเหตุการณ์ในฉนวนกาซาและเขตเวสต์แบงก์ โดยเป็นการรายงานที่สะท้อนวาทกรรมผ่านมุมมองที่สนับสนุนปาเลสไตน์ (Pro-Palestinian) เป็นหลัก ↑
เนื้อหาต้นฉบับในฉบับที่จัดเก็บไว้คือ https://archive.ph/sMQRz ↑
เนื้อหาต้นฉบับ https://www.facebook.com/photo?fbid=122116620794082617&set=a.122100887156082617 ↑
จากการตรวจสอบผ่านข้อมูลพื้นฐานของเพจและการวิเคราะห์เนื้อหา ทำให้เราพบว่าทางเพจสถานการณ์ตะวันออกกลาง by ข่าวโลกที่3 น่าจะสามารถถูกจัดกลุ่มอยู่ในกลุ่มของเพจที่มีเนื้อหาสนับสนุนประเทศอิหร่านและปาเลสไตน์ เนื่องจากเนื้อหาส่วนใหญ่ที่โพสต์และอาจะมีความสัมพันธ์กับกลุ่ม สำนักข่าวนักศึกษาชาวอิหร่าน เนื่องจากมีการใส่ชื่อของเว็บไซต์ http://isna.ir# หรือเว็บไซต์ของ สำนักข่าวนักศึกษาชาวอิหร่าน ไว้ในส่วนคำอธิบายเพจ ดังนั้นแนวคิดของเพจสถานการณ์ตะวันออกกลาง by ข่าวโลกที่3 น่าจะสอดคล้องกับแนวคิดของ Quds News ในบางส่วน ↑
Blockdit คือแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียไทยที่เน้นสาระและความรู้โดยเฉพาะ โดดเด่นด้วยการจัดวางเนื้อหาเป็น “บล็อก” ที่อ่านง่าย สบายตา และเน้นระบบติดตามเพจตามความสนใจแทนการใช้ระบบเพื่อนแบบโซเชียลทั่วไป เพื่อสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ที่ปราศจากข่าวปลอมและเรื่องส่วนตัว นอกจากนี้ยังเปิดโอกาสให้คอนเทนต์ครีเอเตอร์สร้างรายได้ผ่านบทความ วิดีโอ และพอดแคสต์จากยอดการอ่านและของขวัญจากผู้ติดตามได้อีกด้วย (https://www.blockdit.com/faqs) ↑
https://www.blockdit.com/posts/654a4e0bb1c29a6a3a583ac6 , เวอร์ชั่น archive (https://archive.ph/5b28E) ↑
สถาบันทิศทางไทย (Thai Move Institute) ได้ทำการเปลี่ยนชื่อช่องทางสื่อสารหลักและการดำเนินรายการเป็น The Critics – เดอะคริติคส์ หรือ The Critics Live อย่างเป็นทางการ โดยมีการเปิดตัวช่อง YouTube ใหม่ภายใต้ชื่อ @ThecriticsLive ซึ่งเริ่มถ่ายทอดสดแบบเต็มรูปแบบตั้งแต่วันที่ 16 มีนาคม 2569 ทั้งนี้ การปรับเปลี่ยนดังกล่าวนำโดยนายสนธิญาณ ชื่นฤทัยในธรรม เพื่อขยายขอบเขตการนำเสนอข่าวและบทวิเคราะห์ทางการเมืองให้เข้มข้นขึ้นในรูปแบบ “The Critics TV” ในขณะที่ยังคงทีมวิทยากรชุดเดิมและเนื้อหาที่เน้นการวิเคราะห์ประเด็นทางสังคมและการเมืองไทย ↑
https://www.youtube.com/watch?v=pzfR_9oHYBA ↑
โครงการ Mahal (หรือ Mahal IDF Volunteers) เป็นโครงการอาสาสมัครทหารของกองทัพอิสราเอล (IDF) ที่เปิดให้คนต่างชาติ (ส่วนใหญ่เป็นชาวยิวจากต่างประเทศ) เข้ารับราชการทหารระยะสั้น 14–18 เดือน โดยไม่ต้องย้ายถิ่นฐานถาวร (Aliyah) ผู้เข้าร่วมได้รับการฝึกอบรมเหมือนทหารอิสราเอลปกติ ได้รับเงินเดือนตามอัตราทหาร IDF (ประมาณ 1,000–2,500 ILS/เดือน) และเสี่ยงชีวิตในภารกิจจริง โครงการนี้มีมาตั้งแต่ปี 1948 เพื่อเชื่อมโยงชาวยิวทั่วโลกกับอิสราเอล (ข้อมูลจากเว็บไซต์อย่างเป็นทางการ: mahal.org.il) ↑
https://archive.ph/nWemv#selection-175.0-631.20 ↑
https://x.com/QudsNen/status/1720953199308251182, https://archive.ph/sMQRz ↑
https://institute.aljazeera.net/en/ajr/article/2553 ↑
https://www.facebook.com/photo?fbid=122116620794082617&set=a.122100887156082617 ↑
ดูสถานที่อยู่ของผู้จัดการเพจได้ที่หน้าเกี่ยวกับใน https://www.facebook.com/ads/library/?active_status=active&ad_type=all&country=ALL&is_targeted_country=false&media_type=all&search_type=page&sort_data[mode]=total_impressions&sort_data[direction]=desc&source=page-transparency-widget&view_all_page_id=159230437266643 ↑
https://www.blockdit.com/posts/654a4e0bb1c29a6a3a583ac6 ↑
https://archive.ph/5b28E ↑
El Confidencial เป็นสำนักข่าวออนไลน์ ที่ก่อตั้งขึ้นในปี 2001 ปัจจุบันเป็นผู้นำในกลุ่มสื่อออนไลน์ของสเปน โดยมีผู้เข้าชมมากกว่า 15 ล้านคนต่อเดือน เน้นเนื้อหาด้าน เศรษฐกิจ การเงิน และการเมือง เป็นหลัก รวมถึงมีชื่อเสียงจากการทำข่าวเจาะลึกและประเด็นเชิงวิเคราะห์ ↑
https://www.elconfidencial.com/mundo/2023-11-07/mercenario-espanol-que-no-era-israel_3768742/ ↑
https://www.thaipbs.or.th/news/content/333653 ↑
https://www.facebook.com/watch/?v=1099415014806028&rdid=nibt8D0HQBEGdIzP ↑
https://www.facebook.com/mu.ham.hmad.sed.sa.xif.tha.khen.chi.ro/posts/pfbid02rvz8bvgSGRQH7wtynGBri9mdFjDLVhVegaEdEQYfKvB5LagbM5pu4wFwGHLiHhQhl?rdid=sVPmWS4COKZF63O8# ↑
https://www.facebook.com/pornrit.soumapanao/posts/pfbid029MJJ8QsM5ZimnbBKre35rnpWq92DfymdWKt3E4NqesVtuabVB2XGLPUdC4YKyedSl?rdid=W1hW13B3zU2J3a61# ↑
https://www.facebook.com/share/p/188EtRSuR3/ ↑
https://www.facebook.com/ThaiPBSNews/posts/2008-%E0%B8%81%E0%B8%95%E0%B9%80%E0%B8%9C%E0%B8%A2-%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%AD%E0%B8%B4%E0%B8%AA%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%AD%E0%B8%A5-%E0%B8%A1%E0%B8%B5%E0%B8%84%E0%B8%99%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2-65000%E0%B8%84%E0%B8%99-%E0%B9%81%E0%B8%88%E0%B9%89%E0%B8%87%E0%B8%88%E0%B8%B0%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B9%89%E0%B8%A7-%E0%B9%84%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%B4%E0%B8%99-20%E0%B8%84%E0%B8%99-%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9A%E0%B8%B4%E0%B8%99/1421792589977195/ ↑
สารบัญ